Lipoatrophia Semicircularis (deuk- of ribbeldij)

 


Links
Hoge Gezondheidsraad (België)
Ribbeldijen en de relatie tot beeldschermwerk (symposium sept. 2000)
Ribbeldijen onderzocht
Localized lipodystrophy
Lipoatrophia Semicircularis (ribbel- of deukdij)
 
 
 
 
 
 
 
 
In- en aanleiding
In mei 2000 bezocht een werkneemster mijn bedrijfsgeneeskundig spreekuur met de mededeling dat zij nu eindelijk wist wat zij mankeerde. Zij had last van deukdijen en liet mij een krantenartikel en vervolgens haar eigen bovenbenen zien. Ik moest haar bekennen dat ik niet eerder van deze aandoening had gehoord, maar direct op zoek zou gaan naar nadere informatie. Deze informatie heb ik hier onder samengevat en sindsdien regelmatig aangevuld. De foto's zijn afkomstig uit de samenvatting van de lezingen die werden gehouden tijdens het op 14 september 2000 te Brussel gehouden symposium met als titel: ribbeldijen en de relatie tot beeldschermwerk. De volledige samenvatting (*.pdf document) is hier te downloaden.
Achtergronden
De deukdij (of ribbeldij) betreft een (meestal) symmetrische 2 - 4 cm brede bandvormige inkeping (deuk) aan de voorzijde van beide dijen ten gevolge van een afname van het onderhuidse vetweefsel. De huid zelf toont i.h.a. geen afwijkingen. In medische kringen staat deze i.h.a. pijnloze aandoening, die vooral bij vrouwen voorkomt, bekend als lipoatrophia semicircularis (LAS).

Tot voor kort werd in de wetenschappelijke literatuur m.n. gewezen op langdurige of herhaalde lokale druk, bijvoorbeeld door het met de dijen tegen een harde (bureau-) rand leunen, als oorzaak voor de aandoening (2,3,4,5,6,7,8). Ook een foutieve (te hoge) instelling van de stoel werd als oorzaak aangemerkt (6,8). Onderzoek aan de TU Delft toonde  een relatie aan tussen verhoogde afschuifkrachten op het zitvlak en een verminderde doorbloeding aan de voorzijde van de bovenbenen. Deze situatie treedt op als de hoek tussen de zitting en de rugleuning groter is dan 90 graden of als de stoel te hoog is ingesteld met onvoldoende ondersteuning van de voeten (11).

De genoemde media aandacht is ontstaan nadat in het FNV Magazine een artikel verscheen waarin werd gewezen op de resultaten van onderzoek verricht door de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO) (1). Na de publicaties in 1999 - 2000 haalde het onderwerp in april 2004 en vervolgens nog eens in 2005 opnieuw de media, zonder dat er overigens van nieuwe feiten sprake was.

Was het aantal in de literatuur beschreven gevallen aanvankelijk beperkt, in 1998 werden er enkele honderden gevallen vastgesteld in twee grote bedrijven in België (de Krediet Bank en C&A) (12, 13). Wat tijdens het onderzoek opviel was dat het verschijnsel zich voordeed in nieuwe gebouwen met nieuwe meubilering en vaak nieuwe computerapparatuur. Voor het eerst werden elektromagnetische velden (EMV) die door computerapparatuur en diverse bekabelingen worden gegenereerd in verband gebracht met het ontstaan van LAS. Het VITO-onderzoek naar LAS leidde tot indicaties dat de oorzaak ervan gezocht dient te worden in de combinatie van EMV, zoals gegenereerd door o.a. computerapparatuur, en meubilering met specifieke elektrische geleidbaarheid. Met name nieuwe kunststof materialen (laminaten, e.d.) kunnen gemakkelijk elektrostatisch opgeladen worden. Lekspanning afkomstig van de computer- en andere apparatuur en bekabeling kan zich opbouwen in het bureaublad en zich ontladen via contact met het lichaam van de werknemer. De stofwisseling in het vetweefsel kan hierdoor worden verstoord waardoor lokale afname van vetweefsel op kan treden. Een mogelijke biologische verklaring voor het verschijnsel (delipidatie a.g.v. activatie van macrofagen door EMV?) moet nog verder worden onderzocht.
Advies
Een beoordeling van de omstandigheden op de werkplek door de deskundige van de arbodienst is gewenst. Is het aantal gevallen klein dan adviseer ik de volgende praktische benadering en laat ik metingen achterwege.
a. Controle en zonodig verbetering van de kantoorergonomie i.h.a.
Met name de juiste stoelhoogte en een hoek tussen stoelzitting en rugleuning van maximaal 95 graden zijn van belang.
b. Het vermijden van intensief (druk) contact tussen dijen en bureaurand.
c. Het (elektrisch) afschermen van de computer en het beeldscherm van de werktafel. Dit kan eenvoudig worden bereikt door het plaatsen van een metalen plaat tussen de apparatuur en het bureaublad en het aarden van deze plaat. De kabels mogen het bureau niet meer raken (maar eventueel wel de metalen plaat). Een alternatieve oplossing is het gebruiken van metalen apparatuurdragers waar computer en beeldscherm in / op worden geplaatst en die volledig losstaan van het bureau. De kabels worden dan ondergebracht in een verticale zuil. Ook zou er gekozen kunnen worden voor het toepassen van andere materialen voor het bureaublad (MDF en hout leveren bijvoorbeeld veel minder / geen problemen op).
d. Het beperken van het aantal (elektrische) randapparaten op het bureau. Ook ter bevordering van de lichaamsbeweging van de werknemers in het kader van bijvoorbeeld RSI-preventie verdient het aanbeveling om printers, faxen en scanners elders te plaatsen.
e. Het controleren en zonodig corrigeren van de relatieve vochtigheid in het gebouw.

Na aanpassing van de omstandigheden en / of de manier van werken verdwijnt de aandoening i.h.a. spontaan binnen 4 tot 8 weken.
Literatuur
1 Lipoatrophia semicircularis: An Electromagnetic Hypothesis
Annemarie Maes, Bart Curvers, Luc Verschaeve
Published in: Electromagnetic Biology and Medicine, 2003, Volume 22, Issue 2&3
2 Semicircular lipoatrophy: a pressure-induced lipoatrophy?
Hodak E; David M; Sandbank M
Clin Exp Dermatol 1990 Nov;15(6):464-5     
3 Indrukken op de bovenbenen; lipoatrophia semicircularis.
de Rie MA
Ned Tijdschr Geneeskunde, 1998 Apr 4;142(14):796-7     
4 Indrukken op de bovenbenen; lipoatrophia semicircularis (commentaar)
Hafkamp GJ
Ned Tijdschr Geneeskd 1998 May 30;142(22):1290
  Lipoatrophia semicircularis--a traumatic panniculitis: report of seven cases and review of the literature.
Nagore E; Sanchez-Motilla JM; Rodriguez-Serna M; Vilata JJ; Aliaga A
J Am Acad Dermatol 1998 Nov;39(5 Pt 2):879-81
5. Lipoatrophia semicircularis--a traumatic panniculitis: report of seven cases and review of the literature.
Nagore E; Sanchez-Motilla JM; Rodriguez-Serna M; Vilata JJ; Aliaga A
J Am Acad Dermatol 1998 Nov;39(5 Pt 2):879-81
6. Is lipoatrophia semicircularis induced by pressure?
De Groot AC
Br J Dermatol 1994 Dec;131(6):887-90
7. Deukdij reversibel
-
NCvB, Nieuwsbrief 3 2000
8. Lipoatrophia semicircularis and the relation with office work.
Hermans V; Hautekiet M; Haex B; Spaepen AJ; Van der Perre G
Appl Ergon 1999 Aug;30(4):319-24
9. Lipoatrophia semicircularis induced by posture related seat pressure
B. Haex, G. Van der Perre, V. Hermans, M. Hautekiet, A. Spaepen

Website van de Université de Technologie de Compiègne / The European Society of Biomechanics
10. Lipoatrophy semicircularis induced by trauma
Gruber PC, Fuller LC

Clin Exp Dermatol. 2001 May;26(3):269-71
11. Lipoatrophia semicircularis, een hypothese
Dr. Ir. R.H.M. Goosens
Symposium: ribbeldijen en de relatie tot beeldschermwerk, Brussel, 14 september 2001
12. Vreemde aandoening treft personeel KB en C&A
Marc Helsen
Het Nieuwsblad 14 maart 1998
13. Lipoatrophia Semicircularis : a new office disease? 900 cases reported in Belgium
Curvers Bart, M D, occupational physician; Maes Annemarie, Ph D, senior researcher
Rapport
Bart L. Curvers, KBC Bank & Insurance Group Medical Services