[ Homepage | Werk | Curriculum vitae | Publicaties | Stamboom | Sitemap ]
Een serieuze stamboom van de Van Deukerens schijnt nog niet te bestaan.
[noot 1]
Maar de oudste vermelding van een Van Deukeren, voorzover nu bekend, valt in het
midden van de achttiende eeuw.
In het noorden van de Veluwe (in Nijbroek bij Deventer, en daarna in Elspeet,
halverwege tussen Harderwijk en Apeldoorn) duikt dan een familie Van Deukeren op,
waarvan de oudste zonen afwisselend Klaas (Klaas Gerritsen van Deukeren) en
Gerrit (Gerrit Klaassen van Deukeren) werden genoemd.
Op 3 mei 1742 trouwde een Klaas Gerrits (Claas Gerritsen) [van Deukeren] te Elspeet met Trijntjen (Trientjen) Harmens (Herms, Harms, Hermens) [noot 2]:
(1742) In Ondertrouw ingetekent >>>>>
Klaas Gerrits J.M.(*) van Nijbroek
wonende in Elspeet
En Trijntjen Harmens J.D.(*) in
Elspeet op Den 6 April
bevestigt op hemelvaartsdag den 3 Maij.
* j.m. = jongeman = niet eerder gehuwde man
j.d. = jongedochter = niet eerder gehuwde vrouw
Bron: Trouwregister Elspeet
(fotokopie: Gelders Archief, Arnhem).
In de namen Klaas Gerrits en Trijntjen Harmens waren "Gerrits" en "Harmens" niet de achternaam, maar patroniemen (een verwijzing naar Klaas' en Trijntjes vaders die respectievelijk de voornaam Gerrit en Harmen droegen). Achternamen waren in de achttiende eeuw weinig gebruikelijk in Elspeet en omgeving. [noot 3] Maar Trijntjes broer Peter droeg later de achternaam Van Kampen; en op grond daarvan kunnen we met terugwerkende kracht diezelfde achternaam ook toekennen aan Trijntjes vader en aan Trijntje zelf.
Trijntje Harmens [van Kampen], die op 19 januari 1721 werd gedoopt - en dus begin 1721 of eind 1720 zal zijn geboren - was een autochtone Elspeetse: haar ouders waren in die plaats getrouwd, haar moeder was er ook geboren, en Trijntjes drie broers en vier zussen werden ook allemaal in Elspeet geboren. Klaas kwam echter niet uit Elspeet, maar - volgens zijn huwelijksregistratie - uit "Nijbroek" (een plaatsje met die naam ligt 19 km oostelijk van Elspeet in de gemeente Voorst, 7 km ten westen van Deventer).
De plaatselijke Veluwse gewoonte om familienamen achterwege te laten, leidt wel tot een complicatie: hoe kunnen we weten dat Klaas Gerrits de achternaam Van Deukeren droeg? In de Elspeetse archieven schijnt die naam Van Deukeren immers niet vermeld te worden. [noot 3a]
Het antwoord is te vinden in de Monnickendamse archieven. Daarin wordt namelijk vermeld dat in juli 1778 "Gerrit Klaasen J[onge] M[an] geboortig van Elspeet dog nu wonende alhier [in Monnickendam]" trouwde met Annetje Martens Beesem.
111* den 11 July A[nn]o 1778 [= ondertrouwdatum]
Gerrit Klaasen J.M. [Jongeman] Geboortig van
Elspeet dog nu wonende alhier
ende
Annetje Martens Beesem J[onge] D[ogter]
wonende binnen deze stadt
Getrouwt den 26 Julius 1778
* '111' (drie "vinkjes") markeren vermoedelijk de "Huwelijksproclamatiën", de drie verplichte openbare afkondigingen van het huwelijksvoornemen tijdens de ondertrouw. Bron: huwelijksregister Monnickendam; fotokopie Rijksarchief Noord-Holland |
 |
Drie jaar later, in maart 1781, kreeg het paar een zoon Claas, en bij die gelegenheid werd bij zowel de vader als de zoon de familienaam gespecificeerd als van Deukeren.
1781 Den 25ste Maart Zondag [= doopdatum]
de Vader Gerrit van Deukeren, de
Moeder Annetje Bezem, het Kint
Genaamt Claas van Deukeren
de Getuyge Tryntje Bezem
Bron: doopregister Monnickendam; fotokopie Rijksarchief Noord-Holland |
 |
Ik werd op dit Monnickendamse spoor gezet door een oproep uit 2007 van de voorzitter van de Vereniging Veluwse Geslachten (V.V.G.): "Gevraagd: voorgeslacht en doop van Klaas Gerritsen", waarbij uitdrukkelijk de familienaam was opgegeven als Van Deukeren.
De eerste plek waar je gaat zoeken naar voorouders van Klaas Gerritsen is natuurlijk Nijbroek, het dorp dat in Klaas' huwelijksregistratie vermeld staat als zijn plaats van herkomst. Maar hoewel de doopregistraties daar teruggaan tot 1694, is de geboorte van een Klaas Gerritsen (of een naam die daarop lijkt) er niet te vinden. De voornaam Klaas, of varianten daarvan, was in Nijbroek trouwens uitermate zeldzaam: tussen 1694 en 1730 werden er slechts twee jongetjes Klaas gedoopt - in 1714 een Klaas Jansen, en in 1719 een Klaas "extra matrimonio" (buiten het huwelijk), van wie de vader onbekend bleef. Bij de meisjes was er ook maar één Klaasjen (1708). Er werden ook nog twee kinderen gedoopt bij wie geen voornaam staat vermeld, maar in die beide gevallen heette de vader Jan, niet Gerrit (1697, 1729). [noot 4]
De voornaam Gerrit daarentegen kwam in Nijbroek wel vaak voor: tussen 1695 en 1725 waren er zeventien huwelijken waarbij de man Gerrit heette. Maar geen daarvan lijkt een duidelijke kandidaat om de vader van Klaas te zijn. Lastig is trouwens dat in Nijbroek, net als in Elspeet, in de regel alleen patroniemen werden gebruikt, nauwelijks familienamen. Wel werd bijna altijd vermeld waar de echtgenoten vandaan kwamen. De vrouwen waren meestal autochtoon, maar de mannen kwamen in ongeveer de helft van de gevallen van elders - wel meestal uit een plaats in de buurt. [noot 5]
Ten slotte zijn er nog lidmatenregisters van de gereformeerde kerk van Nijbroek [noot 6], maar ook die maken geen melding van een Klaas Gerritsen. Theoretisch zou diens belijdenis of vertrek naar Elspeet vermeld kunnen zijn, maar dat is dus niet zo. Dat zegt trouwens weinig, want mannen schitterden in de lidmatenboeken over het algemeen door afwezigheid. Klaas Gerritsen was daarop geen uitzondering: ook in de lidmatenboeken van Elspeet ontbreekt hij. In Nijbroek schijnt Klaas Gerritsen dus helemaal geen sporen te hebben nagelaten.
Wat was het beroep van Klaas Gerrits? Dit is te achterhalen via de pseudo-volkstelling op de Veluwe die in 1749 werd gehouden ("pseudo", want kinderen jonger dan vijf jaar werden niet meegeteld).
Deze telling, die werd gehouden om fiscale redenen, geeft voor bijna de hele Veluwe voor ieder huisadres, geordend naar dorp of stadsdeel, een reeks gegevens:
Voor de meeste Veluwse "schoutambten" worden de uitkomsten van de telling bewaard op het Gelders Archief; onder andere voor Nijbroek ("Nieuwbroek"). Als Klaas daar geboren was, zou je de namen van zijn ouderlijk gezin in de lijsten kunnen aantreffen. Echter, ik heb geen Gerrit aangetroffen waarvan aannemelijk is dat hij de vader van Klaas zou kunnen zijn. Dat bewijst niets - Klaas' vader zou vóór 1749 kunnen zijn overleden [noot 8] of weggetrokken - maar het suggereert wel opnieuw dat Klaas' herkomst "van Nijbroek" suspect is.
Helaas bleek bij mijn bezoek aan het Gelders Archief dat het dossier over Elspeet daar ontbrak. De reden daarvan is dat het Veluwse schoutambt Barneveld (waaronder Elspeet viel), en ook Wageningen, hun lijsten nooit naar het bevoegd gezag hebben ingestuurd, de Staten van het Kwartier van Veluwe en hun Gedeputeerden. [noot 8a] De gegevens van Elspeet zijn daardoor nog steeds aanwezig in Barneveld, waar ze op het Gemeentearchief beschikbaar zijn - zelfs in twee lijsten, een voorlopige (1748) en een definitieve (1749). De lijst uit 1749 is ook in zijn geheel gepubliceerd. [noot 8b]
Gegevens over Claas Gerritsen in de Veluwse telling van 1748.
"Claas Gerritsen: Een huijs / heeft een bouwerij [bouwland], Dogh geen Capitalist [hij is geen vermogend man] /
geen kinderen [ouder dan 5 jaar] / geen knegt, geen meidt / 1 Heersteede [haard] / heeft geen kleijlant, maar besaait
1/2 morgen sandagtighlant / is voor de 5 specien [levensmiddelenbelasting] geaccordeert, of voor alle[s] geaccordeert /
heeft in 1747 daar voor betaalt 3 guld[en] / in 1748 niets, alsoo [omdat] geen pachters sijn
geweest / is bij die accoort niet beswaart geweest [heeft geen bezwaar gemaakt tegen zijn belastingaanslag]"
Bron: Gemeentearchief Barneveld, archief Ambtsbestuur 1617-1812, inv.nr. 93, gegevens Elspeet.
Uit beide lijsten blijkt dat Claas Gerritsen een "daghuurder" en kleine boer was. Hij had een lapje "sandagtighlant" in gebruik [zandachtig bouwland] van slechts een halve morgen (0,4 hectare). Daarop zal hij wel rogge en boekweit hebben verbouwd. Personeel (knechts, meiden) had Klaas niet in dienst. De drie kinderen in het jonge gezin waren nog zo klein dat ze voor de belasting niet meetelden: in 1748 werd zoon Gerrit vier jaar oud, Hermen werd drie, en Peter één jaar. In 1747 betaalde Klaas een belastingaanslag voor de "vijf speciën" van drie gulden. Het zijn allemaal heel bescheiden getallen, de meeste dorpsgenoten beschikten over meer land, hadden grotere gezinnen en meer personeel, en betaalden ook meer aan de belastingpachters. [noot 9]
Elspeet was maar een klein dorp - er woonden in 1749 slechts 75 gezinnen, dat wil zeggen ca. 350 mensen. Daarom is het opvallend dat in die korte Elspeetse lijst nog drie andere hoofden van huishoudens staan vermeld die het patroniem "Gerritsen" dragen: Cars Gerritsen (van beroep "snijder"), Gerrit Gerritsen (daghuurder) en Hendrik Gerritsen (daghuurder). Het lijken allemaal jonge gezinnen: al deze drie Gerritsens waren getrouwd, maar geen van hen had kinderen ouder dan vijf jaar, en geen van hen woonde in een eigen huis - ze woonden alle drie op "een camer". En op de kamer van Cars woonde ook nog eens diens vader in. Gerrit Gerritsen beschikte over een stukje land dat nog kleiner was dan dat van Klaas (slechts een kwart morgen), Cars en Hendrik hadden helemaal geen land. Hun belastingaanslagen in 1747 varieerden tussen anderhalf en vijf gulden, dus vergelijkbaar met Klaas. Nu kwamen de naam "Gerrit" en het patroniem "Gerritsen" in Elspeet en omgeving vrij vaak voor, dus bewezen is er vooralsnog niets, maar het zou kunnen zijn dat er onder de drie zojuist genoemde Gerritsens broers van Klaas waren. Misschien Cars, bij wie vader Gerrit inwoonde? In dit verband is nog interessant dat de naam Cars ook terugkeert bij een van de zonen van Klaas - die zoon zou dan naar zijn oom vernoemd kunnen zijn.
In de jaren na hun trouwen werden er in het gezin van Elspeetse Klaas en Trijntje elf kinderen gedoopt. De meeste daarvan overleden jong. Maar het kindertal van het echtpaar was vermoedelijk nog groter dan elf, want de begraafregisters van Elspeet maken ook nog melding van één doodgeboren kind, en van het overlijden van twee kinderen van het echtpaar waarvan de doop niet staat aangetekend - kennelijk kinderen die al overleden voordat ze gedoopt konden worden. De eerste die overleefde, was Gerrit, geboren in augustus 1744.
Hier is de hele lijst van kinderen, zoals die is te construeren uit doop- en begraafregister samen - je vraagt je af hoe de moeder al die zwangerschappen (twaalf, in negentien jaar tijds) overleefd heeft:
naam geboren (ca.) gedoopt overleden begraven opm
----------------------------------------------------------------------------------------------
1. Gerrit [1] apr 1743 09-05-1743 25-08-1743 29-08-1743 (a)
2. Gerrit [2] aug 1744 30-08-1744 ca. 1786 (b)
3. Hermen / Harmen [1] okt 1745 17-10-1745 05-11-1757 11-11-1757
4. Peter mrt 1747 09-04-1747 26-05-1787? 26-05-1787?
5. Aalt [1] dec 1750 -- niet -- 19-12-1750 24-12-1750 (c)
6. Jan dec 1750 -- niet -- 28-01-1751 02-02-1751 (c)
7. Aalt [2] okt 1751 24-10-1751 03-12-1751 08-12-1751
8. Gerhardus / Garhardus [1] apr 1753 15-04-1753 22-02-1754 28-02-1754
9. zoon, "doodt geboren" aug 1754 -- niet -- 08-08-1754 10-08-1754
10. Gerhardus (d)/ Garhardus [2] jul 1755 03-08-1755 04-04-1757 09-04-1757 (d)
11. Gerritjen jun 1758 02-07-1758
12. Aaltjen jul 1760 20-07-1760 11-04-1766 16-04-1766
13. Hermen / Harmen [2] jul 1762 08-08-1762 09-02-1764 15-02-1764 (c)
14. Cars jul 1762 08-08-1762 14-04-1764 20-04-1764 (c)
----------------------------------------------------------------------------------------------
Opmerkingen:
(a) In het begraafregister wordt de voornaam van deze zoon niet vermeld; maar het moet
Gerrit [1] zijn geweest, want andere kinderen had het echtpaar in 1743 nog niet.
Bovendien werd de eerstvolgende zoon die na de dood van het kind werd geboren,
opnieuw Gerrit genoemd.
(b) Gerrit [2] is de veronderstelde stamvader van de latere Van Deukerens.
Zijn jaar van overlijden is afgeleid uit de Monnickendamse gegevens.
(c) Tweeling.
(d) De lezing "Gerharda" in VVG 163 (doop 3-8-1755) is klaarblijkelijk onjuist:
de voornaam van de dopeling eindigt duidelijk op -us; zie afbeelding.
Bronnen:
- VVG uitgavenreeks, deel 163: Gezinsboeken Elspeet 1670-1826, blz. 22 [noot 10];
- Persoonsnamen Retroacta Burgerlijke Stand Nederduits-Gereformeerde Gemeente Elspeet,
deel 1, A-H (Arnhem 1982) [Gelders Archief].
Hoewel er in het gezin in totaal veertien kinderen werden geboren, bleven daarvan maar zelden meer dan vier tegelijk in leven. De grootste omvang, acht personen, behield het gezin niet langer dan anderhalf jaar, tussen augustus 1762 en februari 1764. Maar al een half jaar later, na de dood van de vader en de twee jongste kinderen, was de omvang weer gedaald naar vijf: de moeder, de zoons Gerrit (20 jaar) en Peter (17), en de meisjes Gerritjen (6) en Aaltjen (4).
Over wat er daarna met het gezin gebeurde zijn de gegevens onvolledig. We weten dat Aaltjen twee jaar later overleed, en tien jaar daarna, in 1776, de moeder. Als dochter Gerritjen toen nog leefde, was die inmiddels achttien jaar. Omdat wij haar naam in Elspeet niet meer terugvinden - niet in het begraafregister, niet in het trouw- of kerkregister, en ook niet na 1812 in de overlijdensaktes van de burgerlijke stand - is het mogelijk dat zij naar een naburig dorp is vertrokken, zoals veel van haar leeftijdsgenoten. Daar zou zij dienstbode kunnen zijn geworden, of is ze misschien getrouwd, om vervolgens vóór 1812 te overlijden. Met wat geluk kan een systematische speurtocht in de begraafboeken van de omliggende dorpen dat misschien aan het licht brengen.
Zoon Gerrit trouwde, zoals we zagen, in juli 1778 te Monnickendam, en hij zal dus enige tijd daarvoor uit Elspeet "geëmigreerd" zijn - misschien na het overlijden van zijn moeder in november 1776. Nu zou je verwachten, als vader Klaas van beroep boer was geweest, dat de oudste zoon, dus Gerrit, het bedrijf van zijn vader zou overnemen. Maar kennelijk is dat niet gebeurd. In plaats daarvan lijkt Gerrits jongere broer Peter na de dood van hun ouders als enige in Elspeet te zijn achtergebleven. Waarschijnlijk is hij daar in 1787, veertig jaar oud, overleden. Getrouwd schijnt Peter nooit te zijn geweest.
Waar leefden de vroege Van Deukerens voordat ze opdoken in Nijbroek en Elspeet? Bij het zoeken van die voorouders moet je erop verdacht zijn dat hun familienaam enigszins anders gespeld kan zijn dan "Van Deukeren". Plausibele mogelijkheden zijn Van Duijkeren, Deuker, Duiker, en dergelijke. [ details ]
In de eerste plaats zou het kunnen zijn dat Klaas Gerrits verwant was aan een boerenfamilie Deuker die sinds de late zeventiende eeuw in Deventer en directe omgeving woonde (dus vlakbij Nijbroek). Helaas bleek het niet mogelijk om beide families op een soepele of overtuigende manier met elkaar te verbinden. Er is ook gesuggereerd dat deze Deukers uit Deventer zouden afstammen van doopsgezinde immigranten uit Münster (Duitsland). Dit moet wel zeer onwaarschijnlijk worden geacht, omdat doopsgezinden bekend staan om hun heftig weigeren van militaire dienst, terwijl de stamvader van de Deventerse Deukers nota bene een soldaat was. [ details ]
Een ander spoor dat ik heb verkend, is dat de vader van Klaas Gerrits een Katwijkenaar zou zijn, met de naam Gerrit Claase van Duijkeren. Die had een zoon Claes Gerritsz van Duijkeren, van wie de gegevens goed overlapten met die van de Elspeter Klaas Gerrits. De identificatie zou spectaculair zijn, omdat deze Claes/Klaas zowel in Katwijk als in Elspeet gelijktijdig een echtgenote had, hij zou dus een bigamist zijn. Helaas bleek uiteindelijk dat het toch om twee verschillende personen ging: de Elspeter overleed namelijk in 1764, zijn Katwijker naamgenoot tien jaar later. [ details ]
Ten slotte was er nog een derde spoor: in Delft dook de naam Van Deukeren in 1778 op. Maar ook dit bleek een dwaalspoor: het ging hier om leden van de familie Van Duijkeren, van wie de familienaam alternatief gespeld was. [ details ]
Ik heb dus een paar sporen gevolgd, maar die hebben nog niet tot een antwoord geleid op de vraag wie de voorouders waren van de Elspeter Klaas Gerrits van Deukeren. Het mooiste zou het natuurlijk zijn ergens een "smoking gun" te vinden in de vorm van bijvoorbeeld een doopregistratie van Klaas Gerrits.
Terug naar Klaas en Trijntje in Elspeet. Zoals gezegd kregen zij, twee jaar na hun huwelijk, in augustus 1744 een zoon, Gerrit Klaassen (afbeelding doopregister). Deze Elspeetse Gerrit trouwde in 1778 in Monnickendam met Annetje Martens Besem. Kennelijk was Gerrit inmiddels daarheen verhuisd. [bron]
Gerrit en Annetje kregen in Monnickendam drie kinderen: eerst een zoon Klaas (geboren in 1781), en daarna twee dochters: Hendrikje (1783) en Trijntje (1785). Het is waarschijnlijk dat Gerrit kort daarna is overleden, want in april 1787 trouwde in Monnickendam een Annetje Martensz Besem (zijn weduwe?) met Cornelis Dirkz Nooy. Ik zal dat nog nakijken.
Monnickendam in 1866.
Bron: Gemeente Atlas Jacob Kuyper 1865-1870 (voorheen www.kuijsten.de).
Dat Gerrit zijn eerste zoon Klaas noemde, weerspiegelt de familietraditie om de oudste zonen afwisselend Klaas en Gerrit te noemen. De achtergrond daarvan is dat ouders hun eerste zoon traditioneel vaak vernoemden naar zijn grootvader van vaderskant. Stel dat vader A zijn oudste zoon B noemde, dan noemde B zijn oudste zoon weer A, naar de grootvader. Die zoon A noemde zijn oudste zoon weer B, en zo voort. Het gevolg was van generatie op generatie een namenketting van de vorm A - B - A - B - A, enz. Bij de Van Deukerens dus: Klaas - Gerrit - Klaas - Gerrit - Klaas, enz.
De Klaas die werd geboren in 1781, vinden we één generatie later terug als hij trouwt.
Klaas junior trouwde op 22 mei 1803 met Catharina Rietsnyder (ook genaamd: Catrijntje of Trijntje Rietsnijder). Zij kwam net als hij uit Monnickendam en was een half jaar ouder dan haar man [Dueker]. Geheel volgens familietraditie gaf Klaas zijn eerste zoon, die in 1810 werd geboren, de naam Gerrit. Daarvóór had het echtpaar al twee dochters gekregen, Annetje (geboren in 1803) en Toontje (1805). Na Gerrit volgden nog twee meisjes en twee jongens: Klaasie (Klaasje, 1812), Jan (1815), Jacob (1817) en Neeltje (1821).
Uit de geboorteakten van Klaas' en Trijntjes kinderen blijkt dat Klaas van beroep timmerman was. Aanvankelijk timmermansknecht, of "garçon charpentier" zoals het in de Franstalige geboorteakte van dochter Klaasie staat (1812), maar vanaf ongeveer zijn dertigste jaar verdwijnt dat "knecht". Interessant is dat ook onder Klaas' nazaten uit de 20e en 21e eeuw het timmermans- en meubelmakersvirus nog steeds actief is. Zo gebruik ik nog steeds een houten salontafeltje dat mijn opa, Herman van Deukeren, ooit gemaakt heeft en dat ik van hem heb geërfd.
Klaas van Deukeren is ook de eerste in de familie van wie we een handtekening hebben - dit is de handtekening die hij in 1812 zette bij de geboorte van dochter Klaasie:
Dezelfde geboorteakte vermeldt ook het huisadres in Monnickendam waar het gezin Van Deukeren in 1812 woonde: Kerkstraat 88 (aan de zuidkant van de toenmalige stad).
De oudste dochter Annetje trouwde in 1830 in Ilpendam met Johannes Veeger. Het paar vestigde zich te Purmerend, waar Johannes onderwijzer werd. In het dorp waren zij daarmee een soort semi-notabelen en het verbaast dus niet dat bij hun dood overlijdensadvertenties verschenen in het plaatselijke nieuwsblad.
 |
 |
| Overlijdensadvertenties voor Johannes Veeger en Annetje van Deukeren.
Bron: Algemeen Weekblad (Purmerend), 24-12-1862 en 20-5-1863; digitaal beschikbaar via het Waterlands Archief. De handgeschreven notities (advertentienummer, aantal regels, en prijs) zijn kennelijk aantekeningen van de uitgever van de krant. |
|
Annetje en Johannes kregen acht kinderen.
De twee oudste dochters, Neeltje en Catharina Veeger (geboren 1831 en 1832),
trouwden eind 1853 - begin 1854 een paar maanden na elkaar
allebei met een Lakeman, twee broers, die alletwee "landman" waren (boerenarbeider).
Maar binnen een paar jaar waren zowel Neeltje als Catharina
alweer weduwe; in 1859 hertrouwde Neeltje en het jaar daarop Catharina.
Ook van vier andere kinderen van Annetje en Johannes Veeger - Geertruida Anthonia (geboren 1834),
Anthonia (1836), Klaas (de enig overlevende zoon, geboren 1838) en Klasina (1842) - is bekend dat ze
de volwassenheid bereikten en trouwden. De twee andere kinderen zijn jong overleden:
Alberta (1840-1856) en Lourens (1845-1846).
De tweede dochter van Klaas en Trijntje, Toontje, trouwde in 1835 met de (huis)schilder Cornelis Moen. Nadat in 1836 hun eerste kind dood geboren was, kregen zij twee zoons: in 1837 Klaas en in 1840 Hendrik. Zoon Klaas Moen werd in Monnickendam timmerman (net als zijn grootvader). Hij trouwde met Aaltje Walbrecht en bereikte de gezegende leeftijd van 86 jaar. [bron (Walbrecht)]
Met Toontje en Cornelis Moen zelf lijkt het minder goed afgelopen te zijn: beiden zijn op exact dezelfde dag overleden, 31 januari 1855. Uit hun overlijdensaktes bij de burgerlijke stand blijkt dat op die dag eerst Cornelis was overleden, 's ochtends om 5 uur, waarna veertien uur later ook Toontje overleed, 's avonds om 7 uur. De volgorde van overlijden blijkt op subtiele wijze ook uit de terminologie in de akten: Cornelis werd namelijk omschreven als "echtgenoot", Toontje als "weduwe". Beiden zijn volgens de akten thuis overleden, op Noordeinde 11 (wijk 3).
Is hun samen een ongeluk overkomen? Zijn ze door de winterkou bevangen? (De winter van 1855 was uitzonderlijk lang en streng - het Noord-Hollandsch Kanaal lag van december tot maart dichtgevroren. Op 31 januari, de dag dat Cornelis en Toontje overleden, was het ijskoud, met een snijdende oostenwind - 's avonds wakkerde de wind aan tot windkracht acht of negen bij een temperatuur van min tien.) Of waren ze ziek? (in 1855 heerste de cholera in Nederland.) Als het een ongeluk was - bijvoorbeeld een brand - is dat misschien in oude kranten terug te vinden. [noot 10a]
Weerrapporten van 31 januari 1855 te Halfweg (Zwanenburg).
| tijdstip | temperatuur | wind | luchtgesteldheid | luchtdruk | neerslag |
|---|---|---|---|---|---|
| 31 jan 1855, 08:00 | -9,3 °C | NO, 6 Bft | betrokken | 1006 mbar | (geen gegevens) |
| 31 jan 1855, 13:00 | -5,6 °C | O, 6 Bft | betrokken | 1003 mbar | (geen gegevens) |
| 31 jan 1855, 22:00 | -9,9 °C | ONO, 8-9 Bft | helder | 998 mbar | (geen gegevens) |
| Bron: KNMI (gegevens; toelichting, met name blz. 7-30). | |||||
Zie verderop.
De derde dochter, Klaasie, werd dienstbode en trouwde in 1834 met de slager Klaas Stiemer uit Purmerend. Een jaar later kregen Klaas en Klaasie hun eerste kind, dat ze, weinig origineel, Klaas noemden. "Klaas, Klaasie en kleine Klaas", zogezegd. Na kleine Klaas volgden tussen 1838 en 1846 nog vijf kinderen: Gerrit, Jannetje, Catharina, Dirk en Jacob. [bron: Stiemer(1) (in 2008: http://www.fkerkhoven.dyndns.org/genealogie/d0000/g0000029.html#I511), Stiemer(2)]
Zoon Jan overleed al als baby in de zomer van 1816, vijftien maanden oud.
Zie verderop.
De jongste dochter, Neeltje, trouwde in 1846 met de werkman (arbeider) Pieter Klein uit Purmerend. Al was de naam Klein, het gezin werd behoorlijk groot. Neeltje kreeg acht kinderen: Steffen (geboren in 1847), Klaas (1848), Maria (1849), Gerrit en Jacob Cornelis (1852), Catharina (1854), Johannes (1857), en Pieter (1861). Op hun beurt waren ook de gezinnen van deze kinderen weer kinderrijk - toen Neeltje op 73-jarige leeftijd overleed, had ze al minstens vijftig kleinkinderen geboren zien worden (en er zouden er daarna nog een paar volgen) (lijst).
| Een van de kleinzoons van Neeltje van Deukeren was Klaas Klein.
Hij is geboren in 1884 (of 1883), en werd van beroep barbier [noot 10b].
Op de ansichtkaart hieronder, een foto van het Noordeinde te Monnickendam uit het
begin van de twintigste eeuw, is rechts zijn winkel te zien: "K. Klein, Coiffeur"
(afbeelding rechts: uitvergroting van dat detail).
Bron: Beeldbank Noord-Hollands Archief. |
 |
 |
|
Over de twee andere zoons, Gerrit (die ik maar de "Amsterdamse Gerrit" zal noemen) en Jacob, zo dadelijk meer.
Alle kinderen van Klaas en Trijntje vestigden zich in de nabijheid van hun ouders: Toontje en Neeltje bleven in Monnickendam wonen, Annetje en Klaasje vertrokken naar Purmerend, Gerrit werd scheepstimmerman in Amsterdam, en Jacob broodbakker in Zaandam. Interessant is dat deze Jacob toch in Monnickendam aangifte deed van de geboorte van zijn oudste zoon Klaas: zou zijn vrouw zijn bevallen bij haar schoonouders?
Klaas' en Trijntjes oudste zoon, Gerrit (geboren 1810, overleden 1881) werd, net als zijn vader, van beroep timmerman. Meer in het bijzonder scheepstimmerman, hetgeen verklaart dat hij in 1831 verhuisde naar de grote havenstad Amsterdam.
Voor zijn huwelijk keerde Gerrit toch even terug naar Monnickendam: daar trouwde hij op 4 augustus 1833 met Elisabeth Pool, afkomstig uit Edam. Elisabeth moet op dat moment hoogzwanger zijn geweest, want minder dan een maand later, op 29 augustus, beviel zij van een dochter, die de naam Elisabeth kreeg. Nog diezelfde dag overleed moeder Elisabeth in het kraambed, nog vóór haar 21e verjaardag.
Snel daarna moet Gerrit zijn getrouwd met Christina Maria Brugman, afkomstig uit Uithoorn. In 1836 kreeg het paar hun eerste kind, een dochter die ze opnieuw Elisabeth noemden, kennelijk een vernoeming naar Gerrits eerste vrouw.
Het bevolkingsregister van Amsterdam uit 1851 [een index was tot voor kort beschikbaar op http://amsterdameo.ngv.nl/amsterdam-br-1851-R-02.html?caller=index] meldt dat er in dat jaar vijf Van Deukerens in de stad woonden: vier die in Amsterdam zelf geboren waren, en één die elders in de provincie geboren was. Die ene was Gerrit zelf, en de vier anderen waren zijn kinderen. De namen van die vier kinderen zijn, naast Elisabeth die was geboren in 1836, Klaas (1842), Johannes Jogchem (1843) en Catharina Christina Maria (1849).
1. Oudste dochter Elisabeth trouwde met de ijzergieter Hermanus Walraven. Het paar woonde op verschillende adressen in Amsterdam. Een tijdlang (tot 1876) woonde ook een elf jaar jongere broer van Hermanus, genaamd Johannes, bij het echtpaar in.
2.
Gerrits zoon Klaas werd (hulp)onderwijzer.
Hij verhuisde een paar keer: in 1862 vertrok hij naar Westzaan, in 1895 woonde hij in Mijdrecht.
Daar was hij toen tevens penningmeester van het waterschap
Groot-Mijdrecht, blijkens een bericht in Schuitemakers Purmerender Courant (20/02/1895, blz. 2)
[zie afbeelding rechts; bron Waterlands Archief].
Klaas trouwde twee maal. Eerst in 1869 met Antoinetta van Vuure, die begin 1894 overleed.
Daarna in 1895 met Catharina Geertruida Zwart. Niet bekend is of Klaas kinderen had.
3. Gerrits zoon Johannes Jogchem moet jong zijn overleden, omstreeks zijn twintigste. Bij de volkstelling van 1869 constateerden de tellers dat hij niet meer leefde. Als sterfjaar werd een vraagteken ingevuld; kennelijk was zijn dood toen al zo lang geleden, dat zijn familie het precieze jaar van overlijden niet meer paraat had.
4. Gerrits dochter Catharina trouwde in 1874 in Hoorn met de kruidenier Derk Jan Goedhart. Zij kregen drie jaar later een zoon die ze de naam Gerrit (Goedhart) gaven. [bron (Goedhart)] Kennelijk bleef Monnickendam trekken, want deze zoon Gerrit Goedhart verliet later weer Hoorn om terug te keren naar Monnickendam en daar te trouwen (in 1904).
Tegen het eind van zijn leven, omstreeks 1875, schijnt Gerrit gewoond te hebben in de Huiszittensteeg 4 in Amsterdam - vermoedelijk een bejaardentehuis. Maar hij overleed in 1881 op de Bickersgracht 66, waarbij de overlijdensakte vermeldt dat dat op dat moment ook zijn woonadres was.
Tot het eind van de negentiende eeuw bleven er Van Deukerens in Amsterdam wonen, maar die heb ik nog niet in detail gevolgd.
De jongste zoon van Klaas en Trijntje was, zoals gezegd, Jacob van Deukeren. Hij werd broodbakker en venter (broodventer?) te Zaandam en trouwde daar in 1842 met de winkeliersdochter Aaltje Fris. Al in 1856 is hij overleden, nog geen veertig jaar oud; zijn vrouw Aaltje overleed een jaar later.
Het echtpaar kreeg vijf kinderen, van wie er één dood geboren werd (in 1847). De andere vier waren Trijntje, geboren in 1843, Lambertus (1844-1884), Klaas (1849-1923), en Gerrit (1853-1926).
De oudste dochter Trijntje trouwde in 1869 met een Amsterdamse bakker, Johannes Hermanus Everhardus van Elst. Het echtpaar ging in Amsterdam wonen en kreeg drie kinderen: een dochter Engelina Sophia (1870), en twee zoons, Gerardus Johannes (1875) en Johannes Hermanus Everardus (1877).
Opmerkelijk is dat midden jaren '70 twee broers van Trijntje tijdelijk bij hun zus en zwager kwamen inwonen. Eerst arriveerde in november 1875 broer Lambertus uit Zaandam, die bijna drie jaar later weer vertrok, naar een adres elders in Amsterdam. Vervolgens kwam broer Gerrit, vanuit Harderwijk. Het jaar waarin Gerrit bij zijn zus introk, staat in het bevolkingsregister genoteerd als "1867", maar dat moet een verschrijving zijn: mutaties werden chronologisch genoteerd, en dan kan Gerrit alleen in 1875 (?) of 1876 gearriveerd zijn. Een bezwaar tegen het jaartal 1867 is ook dat Gerrit toen pas 14 jaar oud was; het is dan een raadsel wat hij daarvóór in Harderwijk deed, want zijn ouderlijk gezin woonde niet daar, maar in Zaandam (of directe omgeving). Het jaar 1876 (of 1875) is daarentegen wel plausibel: Gerrit volgde een carrière als beroepsmilitair, en dan is het aannemelijk dat hij als 23-jarige in de garnizoensstad Harderwijk gelegerd was. Overigens gaf Gerrit in Amsterdam op dat hij "arbeider" was, net als zijn broer Lambertus, maar gezien zijn korte verblijf in die stad (hij vertrok in december 1876 alweer, naar Landsmeer) is hij misschien bij het bevolkingsregister wat losjes omgegaan met de formaliteiten.
Trijntje en haar echtgenoot waren kennelijk gastvrije en sympathieke mensen: Gerrit zou later twee van zijn zoons vernoemen naar deze zwager.
Over Jacob en Aaltjes oudste zoon Lambertus is op dit moment nog weinig bekend. Hij was, zoals gezegd, in 1844 geboren, werd arbeider, en trok vanaf zijn 31e tot zijn 34e levensjaar in bij zijn oudere zus en zwager. Daarna vertrok hij naar een ander adres in Amsterdam. Hij overleed begin 1884 in het Amsterdamse Binnengasthuis. Hij was toen van beroep bakker, ongehuwd, en woonde Koningstraat 16 te Amsterdam.
Over de twee jongste zonen, Klaas en Gerrit, is veel meer bekend. Over hen gaan de twee volgende paragrafen.
Jacobs tweede zoon, Klaas, werd net als zijn vader bakker. Hij vestigde zich te Monnickendam, aan het Zuideinde. De manier waarop hij zijn nering beschreef, werd geleidelijk bescheidener: noemde hij zich in 1877 nog weids "koopman" en in 1878 "winkelier", in 1904 was dat "broodverkoper" geworden, en in 1910 "broodventer". Dat klinkt alsof de zaken achteruit waren gegaan, maar misschien ging hij ook in de tijd dat hij zich nog koopman noemde, eigenlijk al met brood langs de deuren. Klaas trouwde in 1877 te Monnickendam met Geertje Ploeger uit Broek in Waterland. Ze kregen vermoedelijk negen kinderen. Vier daarvan overleden al op zeer jonge leeftijd: Aaltje[1] (1877-1878), Roelof[1] (1881-1882), Aaltje[2] (1884-1884) en Trijntje[1] (1886-1887). Vijf andere kinderen bereikten wel de volwassenheid:
1. Geesje (geboren in 1878) werkte van 1898 tot 1908 in Amsterdam als dienstbode, onder andere aan de Keizersgracht, Vossiusstraat en P.C. Hooftstraat. In 1908 - zij was toen dertig jaar oud - keerde ze terug naar Monnickendam. Drieënhalf jaar later trouwde ze te Nieuwendam met de negentien jaar oudere "los werkman" Cornelis Grim. Bij die gelegenheid omschreef zij haar beroep als "huishoudster". Trouwde ze met haar werkgever?
2. Jacob (geboren in 1881), werd net als zijn vader en grootvader een broodbakker. Hij trouwde in 1904 te Marken met Jannetje Hartog uit Zaandam.
3. Roelof[2] (geboren in 1882) werd "varensgezel". Hij overleed op 27-jarige leeftijd in 1910.
4. Trijntje[2] (1890-1956) trouwde in 1910 met de timmerman Gerrit de Wit (1887-1963) uit Broek in Waterland. Beiden liggen ook in die plaats begraven. [bron]
5. Ten slotte zijn op de begraafplaats van Oud-Monnickendam Antje van Deukeren (1892-1962) en haar man L. Ploeger (1895-1960) begraven. [bron] Ik heb nog niet vermeld gevonden wie Antjes ouders waren, maar ik vermoed dat Antje een jongere zus van Geesje, Roelof, Jacob en Trijntje was. Opmerkelijk is dat dit het tweede huwelijk tussen een Van Deukeren en een Ploeger was, want ook de vermoedelijke moeder van Antje droeg die achternaam: Geertje Ploeger. Dan waren dus zowel de echtgenoot van Antje als haar moeder Ploegers.
Monnickendam en omgeving omstreeks 1850.
Basiskaart: Provinciekaart uit de Gemeente Atlas Jacob Kuyper 1865-1870 (voorheen www.kuijsten.de),
aangepast aan de hand van de Grote Historische Atlas van Nederland 1:50000,
deel 1. West-Nederland 1839-1859 (Groningen: Wolters-Noordhoff, 1990).
De Van Deukerens die we tot nu toe tegenkwamen, leefden en werkten allemaal in (de zuidelijke helft van) Noord-Holland, hooguit vijftien kilometer - drie uur lopen - van Monnickendam vandaan. Ze waren dus allen erg honkvast.
Dat kan volstrekt niet gezegd worden van de jongste zoon van Jacob en Aaltje, Gerrit (1853-1926). Gerrit volgde een carrière in het leger, en die voerde hem van de ene vestingplaats naar de andere. Zijn keuze voor het leger hing ongetwijfeld samen met het feit dat hij op zijn vierde wees werd: zijn vader verloor hij toen hij nog maar amper drie jaar oud was, en ruim een jaar later overleed ook zijn moeder. Het lijkt een patroon: het komt vaker voor in de familie dat een kind op jonge leeftijd zijn beide ouders verliest en daarna, doorgaans via een kindertehuis, in het leger terechtkomt. Vergelijk bijvoorbeeld mijn betovergrootvader Wilhelmus Kooreman.
In 1889 was Gerrit sergeant bij de infanterie, en dertig jaar later had hij nog steeds datzelfde beroep. In 1908 specificeerde hij zijn beroep als: hospitaalonderofficier, in 1912 was hij werkzaam als portier in het Militair Hospitaal in Arnhem, en in 1917 noemde hij zich sergeant-portier.
Na Zaandam, waar hij was geboren, treffen we Gerrit voor het eerst aan in
Harderwijk, waar hij op zijn 23ste waarschijnlijk als militair was gelegerd. Eind 1876 "woonde"
hij even (een week, vermoedelijk) in Amsterdam bij zijn zus en zwager, waarna hij vertrok naar Landsmeer.
In mei 1887 treffen we hem aan in Maastricht, toen hij daar in het huwelijk trad met de aldaar geboren Maria Catharina Blaauwijkel (1862-1944). Kennelijk kenden de gelieven elkaar al enige tijd, want bij gelegenheid van dat huwelijk werden twee kinderen geëcht: Maria Hubertina, geboren in 1883, en Mathilde Sophie, geboren in februari 1887 (drie maanden voor het huwelijk). Maria Hubertina zou in 1908 te Twisk trouwen met de conducteur Germent Kee, waarmee voor het eerst een connectie optreedt tussen de Van Deukerens en het openbaar vervoer.
< Maria Hubertina ("tante Kee"), vermoedelijk ca. 1910/20.
Hoe zag Gerrit er uit?
Omdat Gerrit beroepsmilitair was, is er een manier om daar achter te komen: via zijn inschrijving in het militair stamboek. Je moet dan wel eerst weten in welk regiment hij diende, maar dat is te vinden in een "certificaat van militie", dat als bijlage is bijgevoegd bij zijn huwelijksakte. Het zou dus interessant zijn om eens naar Maastricht te reizen en daar zijn huwelijksakte in te zien! De volgende stap is dan het opvragen van dat militair stamboek (beschikbaar tot 1924, wat voor Gerrit ruimschoots voldoende is); dat kan bij het Algemeen Rijksarchief of, op microfiche, bij het Centraal Bureau voor Genealogie (beide in Den Haag). Het stamboek vermeldt niet alleen de personalia, maar geeft ook een signalement (lengte, kleur ogen, haarkleur, littekens, vorm van de neus, etc.) en zijn staat van dienst (bijvoorbeeld medailles of verwondingen). Bron: Rob van Drie (red.) e.a., Voorouders in beeld. Stamboom en familiegeschiedenis (Utrecht / Den Haag: Teleac/NOT en CBG, 1997) p. 158-159; handleiding Nationaal Archief; handleiding Drents Archief. In afwachting van deze gegevens is in het familiearchief wel een foto aanwezig waarop Gerrits vrouw Maria Catharina Blaauwijkel staat afgebeeld.  Maria Catharina Blaauwijkel (1862-1944)
|
De beide meisjes Maria Hubertina en Mathilde Sophie waren de eerste van een lange rij kinderen van het echtpaar: in totaal werden er twaalf kinderen geboren. Slechts de helft daarvan bereikte de volwassenheid; deze zes trouwden ook alle. De zes andere kinderen overleden echter al op jonge leeftijd. Mathilde Sophie was het eerste kind dat overleed: in november 1887, nog geen negen maanden oud.
Interessant is dat Gerrit Nederlands-Hervormd was, en zijn Maastrichtse vrouw rooms-katholiek. In zulke gemengd-godsdienstige gezinnen werden de kinderen meestal opgevoed in de godsdienst van de moeder, en dat was ook hier zo. Althans, de godsdienst van de eerste vier kinderen werd bij de bevolkingsregisters aangetekend als "RC" (rooms-katholiek). Of ook de latere kinderen katholiek zijn opgevoed, heb ik nog niet kunnen controleren.
Direct
na hun huwelijk waren Gerrit en Maria Catharina met hun twee dochters in
Den Haag gaan wonen. Gerrit was voor zijn huwelijk in die plaats gelegerd in de Oranjekazerne,
en de afstand tot zijn aanstaande in Maastricht was dus wel groot geweest. In Den Haag
ging het paar wonen op de Nieuwe Havenstraat nummer 148g.
In 1888 werd daar een tweeling geboren: Paulus Gerardus en Hermanus Everardus Johannes. Gerrit nam, als militair, twee korporaals als getuigen mee naar de Burgerlijke stand toen hij aangifte deed van de geboortes.
Interessant is dat bij Hermanus Everardus Johannes voor het eerst (voorzover nu bekend) de voornaam Herman(us) opduikt, die ook daarna door menig lid van de familie gedragen werd. Het jongetje was kennelijk vernoemd naar zijn oom, Johannes Hermanus Everhardus van Elst, de echtgenoot van Gerrits zus Trijntje.
In
mei 1889 keerde Gerrit terug naar Harderwijk, vermoedelijk naar het Militair Hospitaal, aan de Kaatsbaan aldaar.
Zijn jonge gezin ging mee.
Al enkele maanden na hun aankomst in Harderwijk overleden daar, nauwelijks een jaar oud, de twee zoontjes:
Hermanus op 28 september 1889, Paulus enkele weken later op 15 oktober.
Van de vier kinderen uit het gezin was er nu nog maar één in leven,
maar weldra werden kort na elkaar nog drie kinderen geboren:
Alida Catharina Josephina (1889-1920),
de jong overleden Mechtildis Sophie Catharina
(1891-1893) en Gerardus Jacob (1892-1966).
Alida Catharina Josephina vertrok in 1910 naar Amsterdam, waar ze winkeljuffrouw werd, vermoedelijk bij een firma Boon aan de Leliegracht 14. Ze trouwde twee jaar later met ene Klaas Oosterhuis, een vijftien jaar oudere sergeant bij de militaire geneeskundige dienst, die Alida misschien heeft leren kennen in het Arnhemse Militair Hospitaal waar haar vader werkte.
Direct na de bruiloft ging het echtpaar in Ede wonen, in "Villa Reehorst". Acht jaar later vinden we hen terug in Utrecht, waar Alida op tragische wijze in het kraambed zou overlijden. Op 6 december 1920 bracht zij er een tweeling ter wereld. Maar een van die twee kinderen werd dood geboren, en twee dagen later overleed ook moeder Alida zelf. Vader Klaas Oosterhuis bleef alleen achter met de andere baby, die de naam Gerrit Hendrik had gekregen. Een onhoudbare situatie, waarvoor als oplossing werd gekozen dat Gerrit Hendrik werd opgenomen in het gezin van zijn grootouders, dat wil zeggen bij Gerrit van Deukeren (die inmiddels 67 jaar oud en gepensioneerd was) en Maria Catharina Blaauwijkel. Pleegouder Gerrit zal daarbij ongetwijfeld hebben teruggedacht aan zijn eigen jeugd: zelf was hij immers wees geworden als kleuter van vier, en hij is toen misschien opgevangen door zijn oma.
Oud is Gerrit Hendrik niet geworden: hij is aan het eind van de Tweede Wereldoorlog, op 1 februari 1945, om het leven gekomen in "Kainsch, Duitsland" (het tegenwoordige Kęszyca in Polen, tussen Frankfurt a/d Oder en Poznań) [Genlias: overlijdensakte Zutphen d.d. 24-6-1950]. Kęszyca was een centraal punt in de Ostwall van de nazi's, een gordel van militaire verdedigingswerken, bedoeld om het oprukkende Rode Leger tegen te houden. In 1944 werd die Ostwall zwaar versterkt, en het vermoeden ligt voor de hand dat Gerrit Hendrik daar als dwangarbeider (Arbeidsinzet) bij betrokken is geweest. Zijn sterfdatum valt samen met het moment waarop het Rode Leger met ongekende snelheid in slechts enkele dagen west-Polen dóórtrok richting Berlijn - zo snel naar het schijnt, dat de Russen de Ostwall al hadden veroverd voordat de Duitse verdedigingstroepen - deels "kindsoldaten" van de Hitler Jugend - daar op sterkte konden worden gebracht. De Russen openden hun aanval op de linies bij Kęszyca op 28 januari. Drie dagen later viel de Ostwall, en nog een dag later is Gerrit Hendrik overleden.
Gerardus Jacob werd later kok en zou in 1917 te Zutphen trouwen met Jacomina Kraaijenbrink uit Arnhem. In 1918 kregen zij een zoon, die ze de naam Gerrit gaven. Deze Gerrit was in 1951 journalist te Zutphen. Hij trouwde met J.J. Janssen, die als medium bekend werd onder de naam "Mevrouw Jade" (is Jade een door haar echtgenoot bedachte samentrekking van Janssen en Deukeren? [noot 11]). Het paar kreeg twee dochters, die mooie en naar het schijnt programmatische namen ontvingen: Yoka ("de verbindende" - zij werd later eveneens medium), en Lucia ("de lichtende").
In 1892 of 1893 verhuisden sergeant Gerrit en zijn gezin opnieuw, en wel naar Schoonhoven. Daar werden drie zoons en twee dochters geboren.
Eerst een zoontje dat (vrijwel) dezelfde naam kreeg als een vier jaar eerder overleden broertje, namelijk Hermanus Everhardus Johannes. Het jongetje overleed echter nog vóór zijn eerste verjaardag (1893).
Twee jaar later werd Sophia Mathilde geboren ("tante Fie", 1895-1977), die in 1918 trouwde met de militair Willem Frederik Reule (1891-1948) en met hem begraven ligt te Medemblik. [bron]
Vervolgens werd weer een jongetje geboren, Jacob.
Ook deze zoon overleed nog voor zijn eerste verjaardag (1896).
Maria Catharina ("tante Truus uit Ede"), ca. 1958. >
Daarna werd Maria Catharina geboren, in 1898. In 1919 trouwde zij met Arie Moreau die, net als haar eigen vader, sergeant was. De vader van Arie, Jules Arthur Emile Gustave Moreau, was van beroep tramconducteur. Het is opvallend dat alle vier de dochters van Gerrit die de volwassenheid bereikten, trouwden met een militair of conducteur: kennelijk hadden zij van hun vader (of van hun moeder) een zwak voor uniformen en blinkende knopen meegekregen.
Ten slotte is Schoonhoven ook de geboorteplaats van het twaalfde en laatste kind, Herman (Hermanus Jacob) van Deukeren (1901-1984) ("opa uit Zutphen"), en daarmee hebben we de link naar de Van Deukerens van nu.
In 1923
deed opa examen Krankzinnigenverpleging II. >
[Bron: De Gelderlander, 19 juni 1923, blz. 2].
Mijn vader ging als jongen, in de jaren '30, wel eens met opa mee naar diens werk.
Later vertelde hij dat opa een groot talent had om met psychiatrische
patiënten om te gaan en ze te kalmeren.
"Er was daar een bóóm van een vent. Niemand kon hem aan, maar mijn vader kreeg hem rustig."
In 1924 trouwde opa Herman met Wilhelmina Gerritdina Maria Kooreman uit Zutphen ("oma uit Zutphen"). Zij hebben elkaar vermoedelijk leren kennen op het werk: oma was in 1922 dienstbode en later hoofd van de strijkafdeling in het Oude en Nieuwe Gasthuis, opa was daar verpleger en (sinds 1924) tuinman.
Voordat ze trouwden woonden ze al minstens een jaar of twee op hetzelfde adres: eerst alletwee in de Gasthuisstraat A.18, daarna op de Lievenheersteeg D.111. Nu was Lievenheersteeg D.111 precies het adres waar het gezin van Hendrikus Antonius Kooreman woonde - oma's vader; dus kennelijk was het paar gaan inwonen bij haar ouders. Hun eerdere adres in de Gasthuissteeg was het adres van het Oude en Nieuwe Gasthuis, misschien een broeder- en zusterhuis waar ze intern woonden. Naar het schijnt was de Gasthuisstraat of -steeg een deel van het terrein van het Oude en Nieuwe Gasthuis, dat door een monumentale poort werd afgesloten aan de kant van de Nieuwstad [voor een foto, gedateerd 1914, zie: J. Harenberg, Zutphen in oude ansichten, deel 2 (Zaltbommel: Europese Bibliotheek, 4e druk, 1996 = 1977) foto 77].
Het samenwonen van het paar leverde kennelijk administratief een probleem op voor het bevolkingsregister; want op de "gezinskaarten" woonden er tot 1924 dríé "gezinnen" op precies hetzelfde adres Lievenheersteeg D.111: het eerste dat alleen uit opa bestond, een tweede gezin dat alleen uit oma bestond, en een derde dat bestond uit de familie Kooreman (vader, moeder en zeven kinderen).
Ik heb nog geen uitdrukkelijke vermelding gevonden wie oma's ouders waren, maar het kan niet anders of dat waren Hendrikus Antonius Kooreman en Petronella Aleida Willemsen. Oma kwam dan net als opa uit een groot gezin (ze had zeven broers en zussen), en net als opa was ze al op jonge leeftijd, vóór haar achttiende jaar, uit huis gegaan. In juli 1924, toen oma in verwachting was geraakt, trouwde het paar. Twee maanden later werd mijn vader geboren, Gerrit. Tussen 1930 en 1934 kreeg het echtpaar nog twee zoons en een dochter: Hendrikus Antonius (Henk), Hermanus Jacob (Herman) en Maria Catharina (Rie).
De kinderen werden onmiskenbaar vernoemd. Gerrit werd vernoemd naar zijn opa van vaderskant, sergeant Gerrit. Henk naar zijn opa van moederskant, Hendrikus Antonius Kooreman. Herman kreeg dezelfde voornamen als zijn vader. En Rie, Maria Catharina, droeg de voornamen van haar oma, de vrouw van sergeant Gerrit.
De oudste zoon Gerrit trouwde kort na de oorlog met Dirkje (Dittie) Groenewegen van Wijk, en zij kregen vier zoons: Hans (dat ben ik dus), Gert, Jan Willem en Peter.
In zijn latere jaren is sergeant Gerrit weer naar het oosten verhuisd. In 1910 was hij kennelijk werkzaam in het Militair Hospitaal in Arnhem (gelegen aan Onder de Linden; beschrijving), want dat was de plek vanwaar in dat jaar zijn dochter Alida naar Amsterdam vertrok. Misschien dat Gerrits jongste zoon Herman, mijn opa, die toen negen jaar oud was, daar de inspiratie opdeed om later zelf in een ziekenhuis te gaan werken.
In 1920, na Gerrits pensionering, woonden hij en zijn vrouw in Zutphen, in de Bornhovestraat. Ook verschillende van hun kinderen treffen we dan in die omgeving aan: in Zutphen, Arnhem, Gorssel. Kan het zijn dat hij aan het eind van zijn militaire loopbaan was overgeplaatst naar de vestingstad Zutphen? De Bornhovestraat, gelegen aan de Zutphense stadsmuur ( ! ), zou voor een militair wel een heel passende plek zijn.
Ook Gerrits
jongste zoon Herman (mijn opa) is later met zijn gezin gaan wonen aan de Bornhovestraat,
en wel op nummer 31-b. Ze woonden daar vanaf 1935 bijna een kwart eeuw.
Op deze tekening is de achterkant van het huis afgebeeld, waar een tuintje was.
Goed is te zien dat de woning (waar ik in 1952 geboren ben) oorspronkelijk deel uitmaakte van de stadsmuur.
De tekening werd gemaakt door opa's kleinzoon
Herman de Wit (pen en aquarelpotlood; meer werk).
Gerrit overleed in 1926 in Nijmegen. Zijn weduwe overleed achttien jaar later in diezelfde plaats. Overigens woonde er in de jaren '50 nog een "opoe" in Zutphen, maar dat was niet oma Blaauwijkel maar oma Kooreman, de schoonmoeder van mijn opa Herman. Haar meisjesnaam was Petronella Aleida Willemsen, en ze leefde van 1880 tot 1957. Mijn tante Rie omschreef haar als "een echte opoe", iemand die "gehuld in zwart en grijs de hele dag bewegingloos achter een raam naar buiten zat te kijken".
Stammen de Van Deukerens af van Karel de Grote? Of van een adellijk geslacht? Je zou het bijna gaan geloven als je de "exclusieve aanbieding" mocht geloven die boekhandel / antiquariaat "De Heraut" een jaar of tien geleden in "gelimiteerde persoonlijke oplage" aanbood: het "gecertificeerde fraaie boekwerk" Het geslacht "Van Deukeren", samen met een familiewapen [noot 12], ("uitgevoerd op perkament, is een sieraad aan de wand") en een toelichting ("Wat betekenen de symbolen op familiewapens, wat is de betekenis van de kleuren op wapens"). Als extra was ook nog een "Persoonlijke Wandstamboom" ("50x70cm") verkrijgbaar, alsmede een "mooie massiefhouten lijst" voor het familiewapen.
Kort daarna "ontdekte" iemand anders dat de naam Van Deukeren een verbastering zou zijn van "ducere" (latijn: leiden, aanvoeren) of van "Dux" (laat-latijn voor hertog), en dat wij dus wel zouden afstammen van Limburgse (of Kleefse) hertogen uit omstreeks 1200. Over de ca. achttien generaties tussen 1740 en 1200 werd helaas nauwelijks of geen verifieerbare informatie beschikbaar gesteld. Dus via welke schakels die afstamming dan concreet verlopen was, bleef enigszins duister. (Vergelijk Forum historie Sittard)
Toch had laatstgenoemde onderzoeker vermoedelijk wel gelijk, want alle hedendaagse Nederlanders stammen statistisch gezien van Limburgse hertogen uit 1200 af. En ook van Karel de Grote (een aantoonbare afstamming van Karel de Grote schijnt de heilige graal te zijn van alle genealogen). [noot 13]
Reken maar mee, ik neem mezelf als voorbeeld. Net als iedereen heb ik
Rond 1350 zijn dat er één miljoen, ongeveer evenveel als de totale toenmalige bevolking in het gebied dat nu Nederland heet. Omstreeks 1100 komt het aantal directe voorouders uit op de hele toenmalige wereldbevolking. En rond het jaar 800 zou ik duizend keer zoveel directe voorouders hebben gehad als er toen mensen rondliepen op deze aarde. [noot 14]
De oplossing van deze paradox is natuurlijk dat als je maar ver genoeg teruggaat, je voorouders bloedverwanten van elkaar zijn. Oftewel, dat je via verschillende geslachtslijnen bij dezelfde persoon terechtkomt.
Statistisch gezien stamt dus iedereen die nu in Nederland leeft van Karel de Grote af. [noot 15] Sterker, dat was zelfs al zo rond het jaar 1500. Maar Karels bloed is natuurlijk inmiddels wel heel erg verdund - tot minder dan één miljoenste. (Na al die eeuwen van bloedvermenging wordt statistisch gezien het aandeel waarmee je nazaat bent van elk van de ca. 200 miljoen toenmalige aardbewoners voor iedereen steeds meer gelijk, dus uiteindelijk 1 op 200.000.000).
Blijft nog de vraag waarop boekhandel "De Heraut" zijn geslachtsbeschrijving ("U wordt hierin ook vermeld !!") heeft gebaseerd: een stamboom die teruggaat tot het midden van de achttiende eeuw is toch wat mager. Vermoedelijk zijn in de stamboom ook verwante familienamen verwerkt.
De Nederlandse Familienamen Databank
geeft als verwante achternamen
Van Duijkeren,
Van Duijker en
Van Duikeren,
die in 1947 in Nederland respectievelijk 144x, 59x en 52x voorkwamen.
In 2007 waren er, volgens dezelfde bron, 17 Van Deukerens, 216 Van Duijkerens,
6 Van Duykerens, 25 Van Duijkers, en 54 Van Duikerens.
Vervolgens zijn er ook nog de "varianten van varianten" en vormen die (taalkundig) vergelijkbaar zijn, zoals
Via de weg van deze variante achternamen is de stamboom vermoedelijk uit te breiden. Maar dan moet er toch eerst een aantoonbaar knooppunt met die andere achternamen vastgesteld worden, vóór 1811, toen de Burgerlijke Stand werd ingesteld en de achternamen in principe gefixeerd werden.
Als je de stukjes informatie die er nu liggen aan elkaar past, krijg je een aardig beeld hoe de koppeling kan worden gelegd tussen de vroege Van Deukerens en de huidige.
Via de Burgerlijke Stand en de bevolkingsregisters is de stamboom natuurlijk zonder veel problemen verder te completeren vanaf het moment dat de Burgerlijke Stand landelijk werd ingesteld, in 1811. Mondelinge navraag binnen de familie kan ook helderheid scheppen over familieleden uit het begin van de twintigste eeuw. En er bestaat vast wel fotomateriaal over vroegere familieleden, of herinneringen, verhalen; misschien ook documenten, brieven?
Aanvullingen en correcties zijn van harte welkom! (op e-mailadres h.vandeukeren [apenstaart] casema.nl)
Zie ook:
1. In E.A. van Beresteyn, Genealogisch repertorium (1972), en de tot nog toe verschenen supplementen daarop (1970-1984 t/m 1995-1999) staan geen publicaties vermeld over de familienaam Van Deukeren. [ ^ terug ]
2. De spelling wisselt. In de elf huwelijks- en geboorteregistraties (1742-1762) die ik persoonlijk heb gezien, wordt Klaas' voornaam na zijn huwelijk (in 1742) steeds Claas gespeld; zijn achternaam (patroniem) blijft eerst Gerrits, maar wordt vanaf 1747 geschreven als Gerritsen (eenmaal Gerittsen, 1751). De voornaam van zijn vrouw wordt eerst consequent met een "ij" geschreven, maar vanaf 1751 steevast met een "ie": Trijntjen (1742-47), Thrientjen (1751), Trientjen (1753-1762). Haar achternaam (patroniem) wisselt minder voorspelbaar: Harmens in 1742 en 1751, Hermens (1743), Herms (1744-47 en 1758-62) of Harms (1753, 1755). [ ^ terug ]
3. Vergelijk bijvoorbeeld het registre civique uit Ermelo uit 1811, waar minder dan een derde van de mannen een achternaam opgeeft. [ ^ terug ]
3a. André van Duijkeren (Spijkenisse) heeft mij nog een alternatieve mogelijkheid gesuggereerd voor de herkomst van de familienaam. Het is namelijk mogelijk dat Veluwse Klaas en Gerrit in de achttiende eeuw helemaal nog geen familienaam droegen. Gerrit Klaasen zou zich dan pas in Monnickendam om de een of andere reden een familienaam hebben aangemeten, die hij dan vermoedelijk ontleende aan kennissen of vrienden van hem die Duiker, Duycker, of iets dergelijks heetten. Die woonden daar wel in de omgeving. [ ^ terug ]
4. Kopieën van de doopboeken van Nijbroek: Gelders Archief, Arnhem, nrs. 1556.1-1557 (Nederduits gereformeerd, 1694-1811) en nrs. 1581-1584 (rooms-katholiek, 1675-1811; gegevens zijn opgenomen onder Twello (Voorst)). Transcriptie in Publicatiereeks V.V.G., deel 249, en op de website van de Oudheidkundige kring Voorst te Twello (kies Collectie > Documentatie). [ ^ terug ]
5. Kopieën van de trouwboeken van Nijbroek: Gelders Archief, Arnhem, nrs. 1556.2, 1557.1-2 (Nederduits gereformeerd, 1695-1811), nrs. 1581-1584 (rooms-katholiek, 1675-1811; gegevens zijn opgenomen onder Twello (Voorst)), en 1560-1562 (BG, 1796-1811). Transcriptie in Publicatiereeks V.V.G., deel 74, en op de website van de Oudheidkundige kring Voorst te Twello (kies Collectie > Documentatie). [ ^ terug ]
6. Kopieën van de lidmatenboeken van Nijbroek: Gelders Archief, Arnhem, nrs. 1556.2, 1557.1, 1557.3-4 (Nederduits gereformeerd, 1698-1860). [ ^ terug ]
7. Gelders Archief, Archief Staten van het Kwartier van Veluwe en hun Gedeputeerden
(toegang nr. 0008), nrs. 249-277, "Lijsten van huizen, inwoners, beroepen en bezittingen"
(oude inventarisnummering 285-312; op studiezaal beschikbaar op filmcassette nrs. 1130-1133).
Nijbroek (Nieuwbroek) is hierin inv.nr. 269 (oude nummering 312; filmcassette 1133, 6e "boek"). -
Een toelichting op de bron in: H.K. Roessingh, 'Het Veluwse inwonertal, 1526-1947',
in: A.A.G. Bijdragen 11 (1964), blz. 79-150; aldaar bijlage 9, blz. 147-150 ('Kort overzicht
van de Generale middelen van consumptie en het hoofd- en haardstedegeld in het
Kwartier van de Veluwe').
De lijsten zijn door Roessingh geanalyseerd in 'Het Veluwse inwonertal', en ook in
'Beroep en bedrijf op de Veluwe in het midden van de achttiende eeuw'
in: A.A.G. Bijdragen 13 (1965), blz. 181-274. De resultaten voor de bevolkingsgroottes
in de beide artikelen lopen licht uiteen, maar Elspeet telde in 1749 ca. 75 gezinnen (350 inwoners),
Nijbroek 102 gezinnen (480 inwoners). Roessingh geeft totaalcijfers voor de beroepsstructuur
in Elspeet, maar niet voor Nijbroek ('Beroep en bedrijf', blz. 266-267 (nrs. 12 en 38)).
[ ^ terug ]
8. De begraafboeken van Nijbroek kunnen hierover geen uitsluitsel geven, omdat ze pas aanvangen in 1749: kopieën ervan op Gelders Archief, Arnhem, nrs. 1557.5, 1558, 1559 (Nederduits gereformeerd, 1749-1811; tevens grafsteden 1677, 1810). Transcriptie op de website van de Oudheidkundige kring Voorst te Twello (kies Collectie > Documentatie). [ ^ terug ]
8a. Gerjan Crebolder en Dick Veldhuizen,
Kohier hoofd- en haardstedegeld 1749 voor het ambt Barneveld
(Serie: Bijdragen tot de geschiedenis van Barneveld, 13) (Barneveld, 1989; ISBN 90-72981-14-6) blz. ii. -
Dit boek biedt een volledige transcriptie van het betreffende kohier, aangevuld met een
summiere inleiding. Voor Elspeet zie blz. 60-64.
Bij vergelijking met het originele kohier (Gemeentearchief Barneveld, archief
Ambtsbestuur 1617-1812, inv.nr. 94; aldaar blad 44-47) bleek de transcriptie betrouwbaar, maar wel lijken in
enkele gevallen de aantekeningen in de linkermarge aan de verkeerde regel te zijn gekoppeld
(bijv. blz. 61 "in de camer van...": de puntjes wijzen naar Gerrit Gerritsen; blz. 63 "in aart Eyberts camer" hoort bij Jan Dirksen).
Het boek is nog steeds (2010) te koop op het Gemeentearchief Barneveld.
[ nadere omschrijving (volg de link, onder nr. 13) ]. -
[ ^ terug ]
8b. Gemeentearchief Barneveld, archief Ambtsbestuur 1617-1812, inv.nr. 93-94 (vgl. ook nrs. 92, 95-98, die ik nog niet heb ingezien)
[voor inventaris zie Gementearchief Barneveld > Archievenoverzicht > 1. Algemeen bestuur en administratie > Ambtsbestuur 1617-1812: inv.nrs. 1 t/m 257]. -
Inv.nr. 93 bevat voorlopige lijsten uit 1748, die de belastingbedragen over 1747 vermelden,
met telkens de mededeling dat "in 1748 niet [is betaalt] alsoo [=omdat] geen pachters sijn geweest".
Uit correspondentie in dezelfde map blijkt dat de lijst voor Elspeet ongewijzigd door
de toeziende commissie uit de Veluwse Staten "geaccordeert" werd.
Inv.nr. 94 zal uit 1749 dateren, want die bevat ook de vastgestelde pacht over het jaar 1748,
die in inv.nr. 93 nog ontbreekt. De pacht over 1748 werd overigens consequent vastgesteld als 75%
van het bedrag over 1747.
Ik kwam op het spoor van deze bron via Roessingh, 'Het Veluwse inwonertal', die zijn
gegevens voor Barneveld, Otterlo, Kootwijk, Garderen en Elspeet putte uit een aanvullende bron die hij
omschrijft als "Gemeentearchief Barneveld: Oud-archief der gemeente Barneveld, niet geïnventariseerd" [a.w., blz. 261, 266;
ook: H.K. Roessingh, 'Het Veluwse inwonertal, 1526-1947', in: A.A.G. Bijdragen 11 (1964), blz. 79-150: 142-145]. -
De volgorde van de namen in de twee bronnen (inv.nr. 93 en 94) verschilt. Vermoedelijk volgt een van de lijsten de
bewoners van Elspeet huis na huis. Als je dan van een paar personen precies zou weten waar ze woonden (dominee,
herbergier), zou je ook bij anderen kunnen schatten waar ongeveer hun huis stond. In de lijst in inv.nr. 94 staat
Claas Gerritsen vermeld direct vóór dominee Martinius, maar of dat betekent
dat deze arme sloeber direct naast de dominee woonde??
Om eventuele latere familie in Elspeet te kunnen opsporen, is het van belang te weten dat
in de 19e eeuw Elspeet niet meer onder Barneveld viel, maar eerst onder de gemeente Garderen (1 jan 1812-1 jan 1818)
en daarna onder Ermelo (Garderen zelf kwam per 1.1.1818 onder Barneveld).
[ ^ terug ]
9. Gemeentearchief Barneveld, archief Ambtsbestuur 1617-1812, inv.nr. 93-94. Voor "rogge en boekweit", zie:
J.L. van Zanden, De economische ontwikkeling van de Nederlandse landbouw in de negentiende
eeuw, 1800-1914 (Utrecht: Hes, 1985) blz. 168.
[ ^ terug ]
10. De V.V.G. heeft in haar reeks Uitgaven de volgende bronbewerkingen over Elspeet gepubliceerd (online afbeeldingen):
- deel 92: huwelijken Elspeet 1670-1795;
- deel 137 en 145: dopen 1670-1771 resp. 1772-1826;
- deel 161: overlijdens en begrafenissen 1742-1811, en lidmatenboeken kerk 1670-1740 [de bron loopt tot 1771];
- deel 163: gezinsboeken 1670-1826.
Voor al deze bronnen zijn ook registers (indices) beschikbaar.
[ ^ terug ]
10a. Noord-Holland was in 1855 de provincie die het zwaarst werd getroffen door de
cholera, met 1312 doden (op een landelijk totaal van 2980): P.D. 't Hart, Utrecht en de cholera 1832-1910 (Stichtse Historische Reeks, 15)
([Zutphen]: Walburg Pers / [Utrecht]: Stichtse Historische Reeks, 1990) blz. 303.
Cholera, waarvan de ziektekiemen hoofdzakelijk via het drinkwater worden verspreid,
maakte weliswaar vooral slachtoffers in de zomer en het najaar [ibidem, blz. 58, 302],
maar kon ook toeslaan bij langdurige kou [ibidem, blz. 21], bijvoorbeeld
op de Russische permafrost [ibidem, blz. 36].
Op zoek naar oude kranten die opheldering zouden kunnen geven over de dood van Toontje en haar man,
kwam ik terecht bij het
Waterlands Archief te Purmerend.
Daar worden regionale kranten bewaard, waarvan er slechts één teruggaat tot 1855:
het Algemeen Weekblad, dat van 1854 tot 1863 werd uitgegeven te Purmerend.
Het is gedigitaliseerd en te raadplegen via internet.
Ik heb de nummers van januari t/m maart 1855 doorgenomen, maar daarin geen relevante informatie aangetroffen,
anders dan berichten over de strenge winter. Bijvoorbeeld "[D]e buitengewone en langdurige koude heeft ook hier aanleiding
gegeven tot werken der barmhartigheid en liefde, die tot navolging openlijk mogen vermeld
worden", waaronder een collecte in Purmerland [21-2-1855, blz. 3].
Eind februari, begin maart lag er nog volop ijs: Men deelt ons mede dat maandag j.l. [5 maart?, 26 februari??] een man, met een geladen slede van Wormerveer komende,
nabij Amsterdam door het ijs geraakt en verdronken is." [7-3-1855, blz. 3]
Het Noord-Hollandsch kanaal was door het ijs bijna drie maanden onbevaarbaar. [28-3-1855, blz. 3]
In maart veroorzaakte kruiend ijs op de Rijn, Maas, Waal en IJssel dijkdoorbraken en ernstige overstromingen:
"Amsterdam, 5 Maart. Volgens de laatste berigten uit Arnhem is het rivier-ijs nabij die stad huizen hoog boven
den dijk opgekruid en stroomt het water daar met geweld over heen. Voor de bewoners der Betuwe
ziet het er zorgwekkend uit. Men moet met kistingen en verbazende inspanning het water keeren.
Te Wageningen staat de dijk op het punt van door te breken; ieder is op vlugten bedacht.
Te Rhenen is het water 1½ voet boven den dijk gerezen." [7-3-1855, blz. 3]
Veenendaal moest worden geëvacueerd.
"Te Dreumel en Lith zijn meer dan 100 huizen weggespoeld en vele menschen verdronken; akelig is het om te zien
hoe vrouwen en kinderen door de gaten in de daken der huizen zich moeten redden en te vergeefs naar hulp uitzien.
Het land is een veld van water en schotsen ijs. Het ongeluk van Maas en Waal is niet te overzien."
Overal hield men collectes voor de slachtoffers.
De beroemde Zweedse zangeres Jenny Lind gaf zelfs op 14 maart een benefietconcert te Amsterdam "ten behoeve van onze
ongelukkige landgenooten, die door den watersnood van alles beroofd zijn. De kunstenaresse,
die zooveel harten betoovert, kon voorzeker geen waardiger gebruik maken van het heerlijk
talent dat haar geschonken werd." [14-3-1855, blz. 2-3; 21-3-1855, blz. 2-3]
[ ^ terug ]
10b. In deze periode zijn vier personen "K. Klein" in Monnickendam bekend:
1. Klaas Klein, geboren 1847/48, zoon van Neeltje van Deukeren, beroep werkman, grondwerker;
2. Klaas Klein, geboren 1876/77, zoon van Steffen Klein, beroep timmerman;
3. Klaas Klein, geboren 1883/84, zoon van Klaas Klein nr. 1, beroep: barbier;
4. Klaas Klein, geboren c.1890, zoon van Gerrit Klein, beroep: visroker.
Het is duidelijk dat de derde Klaas de "coiffeur" moet zijn geweest.
[ ^ terug ]
11. Met dank aan Jan Willem van Deukeren voor deze suggestie. [ ^ terug ]
12. Vermoedelijk het familiewapen van Dückher von Hasslau (afbeelding), waarvan ook een fotokopie en (gedeeltelijke) beschrijving waren opgenomen in het pakket papieren dat ik in 2004 anoniem ontving (vergelijk noot). [ ^ terug ]
13. Er bestaan webpagina's met lijsten van vermeende, uiteraarde beroemde, afstammelingen van Karel de Grote,
bijvoorbeeld deze (met o.a.
(schilder) Peter Paul Rubens, Sir Winston Churchill, ir. Frits Philips, Che Guevara,
Remco Campert, tal van Amerikaanse presidenten waaronder George Washington, Jimmy Carter en George Bush (sr. en jr.),
prinses Máxima, Edwin de Roy van Zuydewijn, en "de opsteller van deze lijst, Henk Reinders" [met foto!]).
Ach ja, ieder zijn lolletje.
Nog curieuzer is de website van Johan Carel van der Lippe.
Daarop traceert Van der Lippe zijn voorouders niet alleen tot Karel de Grote (aldaar volgnummer [34.20], in de 34e
generatie), maar nog verder, tot
de Romeinse keizer Claudius (Tiberius Claudius I Drusus Nero Germanicus Caesar, nummer [60.4])
en diens grootvader de triumvir [62.4] Marcus Antonius (ook bekend als minnaar van Cleopatra),
en dan zelfs nog verder tot, in de honderdenderde (sic!) generatie, de bijbelse (???) [103.2] Zedekia en diens
dochter [102.3] Tamar (die ca. 1000 v.Chr. geleefd moeten hebben).
Verder herbergt Van der Lippe's kwartierstaat natuurlijk ook nog een keur aan andere Keltische, Gotische,
Angelsaksische, Lotharingse en andere vorsten. De Katwijker Claes Gerritsz van Duijkeren
(geboren rond 1655, hierboven genoemd) is te vinden onder het nummer [1332].
Tip: Linksonder op Van der Lippe's webpagina kun je op naam zoeken ("Duijker(en)"),
rechtsonder op generatie (de jongste generaties staan bovenaan en dragen de gebruikelijke
nummers in een kwartierstaat: 1, 2-3, 4-7, 8-15, 16-31, 32-63 enz.;
vroegere generaties, vanaf de 32ste, hebben nummers van de vorm "n.m", met n het
generatienummer en m een volgnummer). Als je in het vak rechtsonder op een naam klikt
zie je bovenin een grafische voorstelling van het betreffende stuk stamboom.
Technisch heel fraai, maar zou de informatie echt kloppen? Op het eerste gezicht maakt het een
weinig geloofwaardige indruk dat bijvoorbeeld [53.12] Brond van Walland, geboren in 271,
trouwde met een vrouw [53.13] die 93 jaar jonger was - en dat schijnt geen typfout te zijn, want haar vader,
[48.10] Alaric I van de Westgoten, leefde van 344 tot 410.
En als we het toch over biologische wonderen hebben, even wonderbaarlijk is het dat
[61.4] Nero Claudius Germanicus Drusus in het jaar 5, toen hij nog in de luiers lag, want hij
was hooguit een paar maanden oud, trouwde met de tienjarige [61.5] Antonia Minor, en dat de
pasgehuwden in hetzelfde jaar nog een kind kregen, [60.4] de latere keizer Claudius.
[ ^ terug ]
14. Historische bevolkingscijfers zijn ontleend aan de volgende bronnen: Colin McEvedy & Richard Jones, Atlas of World Population History (Harmondsworth: Penguin, 1978) met name blz. 18 (Europa), 65 (Nederland), 342 (wereld); U.S. Census Bureau (bevolkingscijfers per land vanaf 1950); B.H. Slicher van Bath, 'De demografische ontwikkeling tijdens de Republiek', in: G.A.M. Beekelaar e.a. (red.), Vaderlands Verleden in Veelvoud (Den Haag: Nijhoff, 1975) blz. 312-336: aldaar blz. 317 (Nederland 1500-1795); Centraal Bureau voor de Statistiek, o.a. de uitgave Tweehonderd jaar statistiek in tijdreeksen 1800-1999 (Voorburg/Heerlen: CBS, 2001) blz. 13-17; E.W. Hofstee, De demografische ontwikkeling van Nederland in de eerste helft van de negentiende eeuw (NIDI/Van Loghum Slaterus, 1978), blz. 190-1 (met name als alternatief voor de CBS-gegevens over 1835-1840, die hoogst onaannemelijk ogen met een bevolkingsdaling van niet minder dan 20% van 1839 op 1840). [ ^ terug ]
15. De historicus James Kennedy zei onlangs dat "ongeveer een op de twee Europeanen
een nakomeling van Karel de Grote was" (in het televisieprogramma 'Nederland zingt op zondag'
van de Evangelische Omroep; bron: VPRO Gids, 2008/nr.51-52 (20 dec 2008 - 2 jan 2009)
blz. 23). Ik weet niet hoe Kennedy aan dat cijfer komt - geschat of door berekening -
noch wat hij onder 'Europa' verstaat,
maar het verraste mij dat het aandeel niet dichter bij de 99% ligt. In Nederland zal het
getal zeker veel hoger zijn. Mogelijk heeft Kennedy geredeneerd dat de helft van de
Europeanen in West-Europa woont, waar iedereen van Karel de Grote afstamt, en de andere
helft in Oost-Europa, waar men andere voorouders heeft (daar stamt vermoedelijk iedereen af van
Wladimir van Kiëv).
[ ^ terug ]
Welke informatie over vroege leden van de familie Van Deukeren
is al op internet beschikbaar? Een middagje zoeken met Google naar "deukeren"
leidde binnen een paar uren al tot heel wat resultaten. Bovendien is inmiddels veel
informatie uit de bevolkingsregisters digitaal beschikbaar via
Genlias (een gulden tip van Peter van Deukeren) en
Digitale Bronbewerkingen
Nederland en België.
Genlias biedt ook een handige handleiding
genealogie voor beginners.
Aanvullingen en correcties zijn van harte welkom! (op e-mailadres h.vandeukeren [apenstaart] casema.nl)
Zie ook:
(24 februari 2008; laatste wijziging: 1 september 2010)
